التهاب واژن یا واژینیت چیست؟ علل، علائم، روش‌های پیشگیری و…

 

واژینیت یک اصطلاح پزشکی شامل اختلالات مختلفی است که باعث عفونی شدن یا التهاب واژن شود.  این شرایط می‌تواند ناشی از عفونت به وجود آمده از ارگانیسم‌هایی مانند باکتری‌ها، مخمرها یا ویروس‌ها باشد. تحریکات ناشی از مواد شیمیایی موجود در کرم‌ها، اسپری‌ها یا حتی لباس‌هایی که با این ناحیه در تماس هستند، نیز می‌توانند منجر به التهاب واژن یا واژینیت شوند. در برخی موارد، واژینیت ناشی از ارگانیسم‌هایی است که بین شرکای جنسی منتقل می‌شود.

انواع واژینیت چیست؟

شایع‌ترین انواع واژینیت عبارتند از:

• عفونت‌های کاندیدا یا “مخمری”
• واژینوز باکتریایی
• تریکومونیازیس
• کلامیدیا یا سوزاک
• عفونت‌های ویروسی (تبخال)
• غیر عفونی
• واژینیت آتروفیک

التهاب واژن ناشی از عفونت‌های کاندیدا یا “مخمری”

اکثر مردم با شنیدن اصطلاح واژینیت به عفونت‌های قارچی فکر می‌کنند. عفونت‌های مخمری دومین علت شایع التهاب واژن هستند و توسط یکی از گونه‌های متعدد قارچ به نام کاندیدا ایجاد می‌شوند. کاندیدا به طور معمول در واژن و همچنین در دهان و دستگاه گوارش همه افراد بدون توجه به جنسیت زندگی می‌کند. عفونت زمانی رخ می‌دهد که کاندیدا افزایش یابد و علائم آزاردهنده ایجاد کند.

اگر مخمر در واژن طبیعی است، پس چه چیزی باعث عفونت می‌شود؟

معمولاً زمانی که تغییری در تعادل بدن ایجاد می‌شود، عفونت رخ می‌دهد. به عنوان مثال، شما ممکن است یک آنتی بیوتیک برای درمان عفونت ادراری مصرف کنید و این آنتی‌بیوتیک باکتری‌های “دوست” را که به طور معمول تعداد مخمرها را در تعادل نگه می‌دارند، از بین ببرد. در نتیجه، مخمر بیش از حد رشد می‌کند و باعث عفونت می‌شود. سایر عواملی که می‌توانند این تعادل را بر هم بزنند عبارتند از:

• بارداری: باعث تغییر سطح هورمون‌ها می‌شود.
• دیابت: موجب می‌شود تا قند زیادی در خون وجود داشته باشد، قند بیشتر باعث افزایش رشد قارچ می‌شود.
• سرکوبگرهای ایمنی یا بیولوژیک: دسته‌ی دیگری از داروهایی هستند که امکان دارد باعث رشد بیش از حد کاندیدا شوند.

واژینوز باکتریایی چیست؟

اگرچه “مخمر” نامی است که اکثر مردم می‌شناسند، اما واژینوز باکتریایی (BV) شایع‌ترین عفونت واژن در زنان در سنین باروری است. واژینوز باکتریایی ناشی از ترکیبی از چندین باکتری است که معمولاً در واژن زندگی می‌کنند. به نظر می‌‌رسد که این باکتری‌ها به همان روشی که کاندیدا در زمانی که تعادل pH واژن به هم خورده است، بیش از حد رشد می‌کنند. از آن‌جایی که واژینوز باکتریایی توسط باکتری ایجاد می‌شود نه توسط مخمر، داروهای مناسب برای مخمر در برابر باکتری‌هایی که باعث واژینوز باکتریایی می‌شوند موثر نیستند. در واقع، درمان نادرست می‌تواند علائم را بدتر کند. واژینوز باکتریایی یک عفونت مقاربتی (STI) نیست، اما بیشتر در افراد فعال از نظر جنسی دیده می‌شود. عوامل خطر برای این بیماری عبارتند از:

• شرکای جنسی متعدد
• دوش واژینال
• سیگار کشیدن

تریکومونیازیس، کلامیدیا و واژینیت ویروسی چیست؟

واژن ممکن است به دلیل عفونت‌های ناشی از انگل‌ها، باکتری‌ها یا ویروس‌های مقاربتی تحریک شود. شایع‌ترین بیماری‌های مقاربتی که باعث واژینیت می‌شوند عبارتند از:

• تریکومونیازیس
• کلامیدیا
• واژینیت ویروسی

تریکومونیازیس چیست؟

تریکومونیازیس توسط یک ارگانیسم تک سلولی کوچک به نام تک یاخته ایجاد می‌شود. هنگامی که این ارگانیسم واژن را آلوده کند، می‌تواند علائم ناخوشایندی مانند خارش واژن و ترشحات بدبو ایجاد کند. این نوع واژینیت از طریق رابطه جنسی منتقل می‌شود. برای اینکه درمان موثر باشد، شریک جنسی شما باید همزمان با درمان شما تحت درمان قرار گیرد و باید تا هفت روز پس از درمان از رابطه جنسی خودداری کنید. همه‌ی وسایل جنسی باید بر اساس دستور سازنده به درستی ضد عفونی شوند.

کلامیدیا چیست؟

کلامیدیا شایع‌ترین عفونت مقاربتی (STI) است. این نوع واژینیت در جوانان 15 تا 24 ساله که شرکای جنسی متعددی دارند، شایع‌تر است. غربالگری سالانه‌ی کلامیدیا، برای زنان فعال جنسی 24 ساله و کمتر و همچنین در هر سنی اگر شرکای جنسی متعدد دارید یا در معرض خطر هستید، توصیه می‌شود.

در حالی که عفونت کلامیدیا با داروهای آنتی بیوتیک قابل درمان است، اما بهترین درمان برای آن پیشگیری است. استفاده صحیح و مداوم از کاندوم نه تنها خطر ابتلا به کلامیدیا، بلکه سایر عفونت‌های مقاربتی را نیز کاهش می‌دهد. سوزاک، یکی دیگر از عفونت‌های مقاربتی باکتریایی، نیز می‌تواند باعث علائم واژینیت شود، که اغلب  همزمان با کلامیدیا رخ می‌دهد.

واژینیت ویروسی چیست؟

ویروس‌های مقاربتی یکی از علل شایع واژینیت هستند، که منجر به التهاب واژن می‌شوند. شایع‌ترین نوع واژینیت ویروسی، ویروس «هرپس سیمپلکس» (HSV) است.

ویروس هرپس سیمپلکس (HSV)

این ویروس اغلب فقط عفونت تبخال نامیده می‌شود. عفونت‌ها از طریق تماس جنسی منتشر شده و غالبا منجر به زخم‌های دردناک می‌شوند. تبخال معمولا با استرس، بیماری یا ناراحتی عاطفی ایجاد می‌شود. همچنین رابطه‌ی دهانی ممکن است باعث ابتلا به تبخال شود، که بر دهان و حلق تأثیر می‌گذارد.

ویروس پاپیلومای انسانی کم‌خطر (HPV) می‌تواند منجر به ایجاد زگیل تناسلی شود و می‌تواند از طریق رابطه جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی منتقل شود. این ویروس قادر است باعث رشد زگیل‌های دردناک در واژن، راست روده، فرج یا کشاله ران شود. استفاده از یک مانع جلوگیری از بارداری، مانند کاندوم  می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به این عفونت‌ها و عفونت‌های جدی‌تر، مانند ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) که می‌تواند منجر به ایدز شود، کمک کند، اگرچه توانایی محافظت 100٪ ندارد.

واژینیت غیر عفونی چیست؟

واکنشی آلرژیک که بدون داشتن عفونت باعث تحریک واژن می‌شود. شایع‌ترین علت آن ناشی از اسپری‌های واژن، دوش‌های واژینال یا محصولات اسپرم کش است. با این حال، پوست اطراف واژن می‌تواند به صابون‌های معطر، دستمال مرطوب زنانه، لوسیون‌ها، روان‌کننده‌های جنسی، شوینده‌ها و نرم کننده‌های پارچه نیز حساس باشد.

واژینیت آتروفیک چیست؟

واژینیت آتروفیک که به آن سندرم تناسلی ادراری یائسگی و آتروفی ولوواژینال نیز گفته می‌شود، یک شکل غیر عفونی واژینیت است، که از کاهش هورمون‌ها ناشی می‌شود. اگر به آن مبتلا باشید، واژن شما خشک یا آتروفیک می‌شود. این در درجه اول در دوران پیش از یائسگی و پس از یائسگی رخ می‌دهد ، که به طور طبیعی و یا با جراحی (برداشتن تخمدان ها) اتفاق می‌افتد. وضعیت‌های شیردهی و پس از زایمان نیز می‌تواند به ایجاد آتروفی کمک کند. داروهایی مانند مهارکننده‌های آروماتاز ​​(مورد استفاده در سرطان سینه) یا Lupron Depot (مورد استفاده در اندومتریوز) می‌توانند سطح استروژن را به شدت کاهش داده و باعث آتروفی شوند.

 

علائم واژینیت چیست؟

هر یک از عفونت‌های واژن می‌تواند علائم متفاوتی داشته باشد، یا اصلاً علائمی نداشته باشد. در واقع، تشخیص حتی می‌تواند برای یک پزشک با تجربه مشکل باشد. گاهی اوقات ممکن است بیش از یک نوع واژینیت به طور همزمان وجود داشته باشد. در ادامه علائم واژینیت ناشی از عوامل مختلف را بررسی می‌کنیم.

 

 

علائم التهاب واژن ناشی از عفونت‌های کاندیدا یا “مخمری”

علائم عبارتند از:

• ترشحات غلیظ و سفید رنگ واژن با غلظت پنیری.
• ترشحی که تا حدودی آبکی و به طور کلی بی بو است.
• واژن یا فرجی که حتی قبل از شروع ترشح دارای خارش، قرمزی و گاهی تورم است.
• “بریدگی های کوچک” روی فرج به دلیل پوست “شکننده” (بسیار نرم) ناحیه.
• احساس سوزش هنگام ادرار کردن (دیسوریا).

عوامل خطر در ایجاد عفونت کاندیدا واژن چیست؟

• درمان اخیر با آنتی بیوتیک
• دیابت کنترل نشده.
• بارداری
• داروهای ضد بارداری با استروژن بالا
• اختلالات مؤثر بر سیستم ایمنی (مانند HIV و پیوند اعضا)
• اختلالات تیروئید یا غدد درون ریز
• درمان با کورتیکواستروئید
• دوش واژینال

علائم التهاب واژن ناشی از واژینوز باکتریایی

در این حالت ممکن است اصلاً متوجه هیچ علامتی نشوید، و پس از اینکه پزشک در طول معاینه معمول زنان متوجه واژینیت شد، مطلع شوید که به واژینیت مبتلا شده‌اید. یا ممکن است متوجه علائم زیر شوید:

• ترشحات واژن با بوی غیر‌طبیعی که بعد از رابطه جنسی یا قاعدگی بدتر می‌شود.
• وجود ترشحاتی که رقیق و شیری رنگ است و می‌توان آن را با بوی «ماهی» توصیف کرد. این بو ممکن است بعد از مقاربت بیشتر مشهود شود.
• قرمزی یا خارش واژن در واژینوز باکتریایی شایع نیست، مگر اینکه شما به عفونت BV و مخمر مبتلا باشید.

 

علائم التهاب واژن ناشی از تریکومونیازیس

علائم عبارتند از:

• ترشحات کف آلود و زرد مایل به سبز که اغلب بوی بدی دارد.
• خارش و درد واژن و فرج و همچنین سوزش هنگام ادرار کردن.
• ناراحتی در قسمت پایین شکم و درد واژن در هنگام مقاربت.

این علائم ممکن است بعد از دوره قاعدگی شما بدتر شود.

علائم التهاب واژن ناشی از کلامیدیا

متأسفانه، بسیاری از افراد مبتلا به عفونت کلامیدیا متوجه علائم نمی‌شوند و این امر،  تشخیص را دشوار می‌کند. گاهی اوقات ترشحات واژن همراه با این عفونت وجود دارد، اما نه همیشه. بیشتر اوقات، ممکن است علائم زیر را تجربه کنید:

• خونریزی خفیف، به ویژه پس از مقاربت به دلیل شکننده بودن دهانه رحم.
• درد در ناحیه زیر شکم و لگن.

علائم التهاب واژن ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس (تبخال تناسلی)

علامت اولیه واژینیت ناشی از تبخال، درد همراه با ضایعات یا زخم است. این زخم‌ها معمولاً روی فرج یا واژن قابل مشاهده هستند، اما گاهی در داخل واژن هستند و فقط در طول معاینه زنان قابل مشاهده می‌باشند.

علائم التهاب واژن ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)

ممکن است زگیل در اندام تناسلی وجود داشته باشد که معمولاً به رنگ پوست هستند. با این حال، زگیل‌های قابل مشاهده همیشه وجود ندارند و ویروس ممکن است تنها زمانی شناسایی شود که تست‌های لازم برای HPV را انجام دهید.

علائم التهاب واژن ناشی از واژینیت غیرعفونی

علائم عبارتند از:

• خارش، سوزش و تحریک در فرج و واژن.
• ترشحات واژن غلیظ، مخاط مانند به رنگ زرد یا سبز.
• ضایعاتی اغلب به رنگ پوست

علائم التهاب واژن ناشی از آتروفی واژن (تحلیل و خشکی واژن)

علائم عبارتند از:

• درد، به خصوص در رابطه‌ی جنسی
• خارش و سوزش واژن
• علائم فوریت و تکرر ادرار

آیا ترشحات واژن طبیعی است؟

واژن معمولاً ترشحاتی تولید می‌کند که معمولاً شفاف یا کمی کدر و با بوی بسیار کمی است. مقدار و قوام ترشحات در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کند. در یک زمان از ماه، ممکن است مقدار کمی ترشحات بسیار رقیق یا آبکی وجود داشته باشد، و در زمان دیگری (معمولاً در قسمت آخر چرخه قاعدگی)، ترشحات غلیظ‌تری ممکن است ظاهر شود. همه این توصیفات را می‌توان عادی تلقی کرد. ترشحات واژن که دارای بو یا خارش و سوزش هستند معمولاً به عنوان ترشحات غیرطبیعی در نظر گرفته می‌شوند. این علائم اغلب با رابطه جنسی بدتر می‌شوند. اگر متوجه تغییری در میزان، رنگ یا بوی ترشحاتی شده‌اید که بیش از چند روز ادامه دارد، مهم است که به متخصص زنان و زایمان در کرج مراجعه کنید.

آیا واژینیت مسری است؟

به گفته دکتر ملیحه قدس روحانی عفونت‌های مقاربتی که باعث واژینیت می‌شوند مسری هستند. تریکومونیازیس، کلامیدیا، تبخال و HPV همگی از طریق رابطه‌‌ی جنسی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند. آلوده شدن می‌تواند منجر به التهاب واژن و تحریک همراه با واژینیت (سوزش و خارش) شود. واژینوز باکتریایی مسری نیست، اما داشتن رابطه‌ی جنسی محافظت نشده یا با چندین شریک ممکن است فرد را در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به آن قرار دهد.

آیا واژینیت یک بیماری‌ مقاربتی است؟

واژینیت یک بیماری‌ مقاربتی نیست، اما برخی از بیماری‌های مقاربتی می‌توانند باعث التهاب واژن یا واژینیت شوند. تریکومونیازیس، کلامیدیا، سوزاک، تبخال و HPV همگی از طریق تماس جنسی منتقل می‌شوند، و همه آنها می‌توانند منجر به التهاب واژن و درد همراه با واژینیت شوند. اما رابطه‌ی جنسی تنها راه ابتلا به واژینیت نیست. واژینوز باکتریایی، عفونت‌های مخمری، واژینیت غیر عفونی و واژینیت آتروفیک همه انواع واژینیت هستند که به عنوان بیماری‌ مقاربتی در نظر گرفته نمی‌شوند.

 

چگونه واژینیت تشخیص داده می‌شود؟

پزشک متخصص از شما یک تاریخچه‌ی پزشکی می‌گیرد، یک معاینه فیزیکی کامل می‌کند و داخل واژن را برای جمع‌آوری نمونه مایع سواب می‌کشد. سپس نمونه را به آزمایشگاهی می‌فرستد تا سلول‌ها از نظر علائم واژینیت بررسی شوند. پزشک ممکن است سطوح PH مایع واژن را بررسی کند تا به تشخیص نزدیک شود.

ممکن است پزشک از شما بخواهد که 24 ساعت قبل از مراجعه به مطب از رابطه‌ی جنسی خودداری کنید.

درمان واژینیت

کلید درمان مناسب واژینیت، تشخیص صحیح است. البته همیشه آسان نیست، زیرا علائم یکسان می‌تواند در اشکال مختلف واژینیت وجود داشته باشد. شما می‌توانید با توجه دقیق به علائمی که دقیقاً دارید و اینکه چه زمانی رخ می‌دهند، همراه با توضیح رنگ، قوام، مقدار و بوی هر‌گونه ترشح غیرطبیعی، به پزشک خود کمک کنید.

در صورت داشت علائم واژینیت حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید تا علت تشخیص داده شود و درمان مناسب برای شما در نظر گرفته شود. از درمان خودسرانه و مصرف دارو بدون تجویز پزشک خودداری کنید. درمان خودسرانه می‌تواند موجب عوارض دارویی، ایجاد مقاومت دارویی در بدن،تاخیر در درمان به موقع و صرف هزینه اضافی شود، درصورتیکه منجر به درمان نیز نمی‌شود.

داروهای تجویز شده را حتما طبق نظر متخصص مصرف نمایید و حتی در صورت از بین رفتن علائم، دوره درمان را کامل کنید.

واژینیت غیر عفونی با تغییر علت احتمالی درمان می شود. اگر اخیراً صابون یا مواد شوینده لباسشویی خود را عوض کرده‌اید، یا نرم کننده پارچه اضافه کرده‌اید، بهتر است محصول جدید را متوقف کنید تا ببینید آیا علائم باقی خواهد ماند یا خیر. همین دستورالعمل برای اسپری واژینال، دوش واژینال، نوار بهداشتی یا تامپون جدید اعمال می‌شود. به طور کلی، هر چه پوست حساس واژن و فرج در معرض مواد شیمیایی و محصولات کمتری قرار گیرد، بهتر است. اگر واژینیت به دلیل تغییرات هورمونی باشد، گزینه‌های هورمونی مختلفی برای کمک به کاهش علائم در دسترس هستند.

آیا واژینیت بدون درمان از بین می رود؟

این ایده خوبی نیست که صبر کنید تا واژینیت ناپدید شود، مگر اینکه بدانید چه چیزی باعث آن شده است. به عنوان مثال، برخی از عفونت‌های مخمری خفیف خود به خود از بین می‌روند، اما همه موارد اینطور نیستند. واژینوز باکتریایی معمولاً خود به خود برطرف می‌شود، اما اگر درمان نشود، می‌تواند شما را بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های مقاربتی قرار دهد. همچنین در صورت بارداری می‌تواند عوارضی ایجاد کند.

علائم ناشی از واژینیت ویروسی ممکن است خود به خود برطرف شوند، اما در عین حال، پزشک شما باید در مورد هر بیماری مقاربتی شما بداند تا بتواند تغییرات سلولی را تحت نظر داشته باشد. برخی از انواع HPV پرخطر می‌توانند منجر به سرطان دهانه رحم شوند. با متخصص زنان و زایمان در کرج صحبت کنید تا مشخص شود چه چیزی باعث واژینیت شما می‌شود..

 

 

چگونه می‌توانم از واژینیت پیش‌گیری کنم؟

کارهای خاصی وجود دارد که می‌توانید برای کاهش احتمال ابتلا به واژینیت انجام دهید. برخی از آنها در زیر آورده شده:

• از پوشیدن لباس‌هایی که گرما و رطوبت را نگه می‌دارند، خودداری کنید.
• پوشیدن لباس زیر نایلونی یا لباس زیرهای معروف به گیاهی، جوراب شلواری بدون پنبه، شلوار یوگا یا شلوار جین ممکن است منجر به عفونت قارچی شود.
• پارچه‌های گشاد و «تنفس پذیر» را انتخاب کنید که رطوبت را در خود نگه نمی‌دارند، مانند پنبه.
• از ماندن طولانی مدت در لباس مایو خیس یا لباس‌های تمرینی عرق کرده خودداری کنید. محیط گرم و مرطوب برای رشد مخمرها و باکتری‌ها ایده‌آل است.
• ماست و پروبیوتیک‌های حاوی لاکتوباسیلوس را امتحان کنید. برخی شواهد علمی وجود دارد که نشان دهد ماست و پروبیوتیک‌های حاوی لاکتوباسیلوس می‌توانند عفونت‌های واژینیت را کاهش دهند. برخی از متخصصان نیز توصیه می‌کنند برای جلوگیری از رشد مخمر، مصرف غذاهای شیرین را محدود کنید.
• از تمیز کردن واژن خود با صابون‌ها یا اسپری‌های بسیار معطر خودداری کنید. اسپری‌های واژینال یا صابون‌های بسیار معطر می‌توانند واژن شما را تحریک کرده و عفونت واژن را بدتر کنند.
• دوش واژینال انجام ندهید. این کار می‌تواند تعادل سالم باکتری‌ها را در واژن شما مختل کند، و منجر به عفونت واژن شود. دوش واژینال همچنین می‌تواند عفونتی را که قبلاً داشته‌اید پنهان کند.
• از کاندوم استفاده کنید. اقدامات جنسی ایمن‌تر می‌تواند به جلوگیری از انتقال بیماری‌ها بین همسران کمک کند.
• در مورد فواید مصرف هورمون‌ها از پزشک خود بپرسید. اگر به یائسگی نزدیک می‌شوید، تخمدان‌های خود را برداشته‌اید (اووفورکتومی)، یا به هر دلیلی سطوح پایین استروژن دارید، با پزشک خود در مورد مزایای بالقوه استفاده از قرص‌ها یا کرم‌های هورمونی واژینال برای روان نگه داشتن واژن خود صحبت کنید.
• غربالگری های منظم انجام دهید. عادات بهداشتی خوب مهم هستند. معاینه کامل زنان، از جمله پاپ‌اسمیر و  غربالگری سرطان دهانه رحم، در فواصل زمانی منظم داشته باشید.

 

چه سوالاتی باید از پزشک بپرسم؟

سوالات خوب برای پرسیدن عبارتند از:

• آیا در طول درمان باید از رابطه‌ی جنسی خودداری کنم؟
• آیا شریک جنسی من باید همزمان درمان شود؟
• داروی واژینیت با داروهای دیگر من تداخل خواهد داشت؟
• آیا باید کرم یا شیاف واژینال را در دوره قاعدگی ادامه دهم؟
• آیا نیاز به معاینه مجدد دارم و اگر هست چه زمانی؟

 کلام پایانی

از صحبت با پزشک خود در مورد علائمی که تجربه می‌کنید و ممکن است واژینیت باشد، خجالت نکشید. این یک بیماری رایج است که قابل درمان است (زمانی که متوجه شدید چه چیزی باعث علائم شما شده است). هرچه زودتر شما و پزشک تشخیص دهید که چه چیزی باعث ناراحتی شما شده است، سریع‌تر می‌توانید درمان لازم برای تسکین را دریافت کنید.